در عصر ارتباطات، یکی از بزرگترین دغدغههای والدین، مدیریت زمان استفاده کودکان از صفحات نمایش است. انیمیشن داستان اسباببازی ۵ (Toy Story 5) که به تازگی اکران شده، دقیقاً دست روی همین نقطه حساس گذاشته است. این فیلم دیگر فقط یک اثر سرگرمکننده نیست، بلکه به ابزاری برای گفتوگو میان خانوادهها درباره چالشهای فناوری تبدیل شده است.
وودی (Woody) و باز (Buzz) تا پیش از این از دست همسایگان مردمآزار، اسباببازیهای شرور و مدیران مستبد مهدکودک جان سالم به در برده بودند. اما در قسمت پنجم داستان اسباببازی که در اواخر خرداد ۱۴۰۵ (ژوئن ۲۰۲۶) روی پرده سینماها رفت، دشمن جدید آنها چیزی است که میلیونها پدر و مادر از قبل به خوبی با آن آشنا هستند: یک صفحه نمایش هوشمند.
داستان از چه قرار است؟ (خطر لو رفتن داستان)
پیش از شروع فیلم، نورِ چند گوشی موبایل در تاریکی سالن میدرخشد و والدین مشغول گشتوگذار در فضای مجازی هستند. کودکان بیقرار که با خوردن شکلات و نوشیدنیهای شیرین پرانرژی شدهاند، به سختی روی صندلیهای سینما بند میشوند. اما با نمایش سرزمینی متروک از اسباببازیهای فراموششده روی پرده، سکوت عمیقی جمعیت را فرا میگیرد.
حدود ۱۵ دقیقه پس از شروع داستان، تماشاگران با لیلیپد (Lilypad) آشنا میشوند؛ یک تبلت جدید و جذاب با قابلیت اجرای بازی، پاسخگویی برقآسا به سؤالات و برقراری ارتباط از طریق یک پلتفرم چت به نام برکه (The Pond).
بانی (Bonnie) که در پایان قسمت سوم صاحب اسباببازیها شده بود، به سرعت مجذوب این تبلت میشود. هرچه بانی زمان بیشتری را پای این دستگاه میگذراند، بیشتر منزوی میشود؛ هرچند که در ظاهر با دوستان آنلاین زیادی در ارتباط است. در این میان جسی (Jessie) با کمک وودی و باز دست به کار میشود تا به بانی کمک کند که چند دوست در دنیای واقعی پیدا کند.
نگاه کارشناسان: آینهای از واقعیت یا پایانی غیرواقعی؟
کتی هیرش-پاسک (Kathy Hirsh-Pasek)، استاد روانشناسی دانشگاه تمپل (Temple University) که پژوهشهای زیادی درباره نقش بازی در رشد کودکان انجام داده است، این فیلم را به خاطر نمایش دقیق و بهموقع فناوری تحسین میکند.
اکران این انیمیشن درست پس از بیانیه اخیر وزارت بهداشت ایالات متحده صورت گرفت که هشدار داده بود استفاده از صفحات نمایش اکنون به دوران نوزادی کشیده شده است. امروزه متخصصان به دفعات از اصطلاح «نوزادان آیپدی» استفاده میکنند؛ همان کودکان نوپایی که در رستوران، فروشگاه یا هواپیما میخکوبِ صفحه نمایش هستند.
آمارهای نگرانکننده از مصرف رسانهای کودکان:
- طبق گزارش مرکز تحقیقات پیو (Pew Research) در سال ۲۰۲۵ میلادی، ۶۲ درصد از کودکان زیر ۲ سال یوتیوب تماشا میکنند.
- این آمار نسبت به سال ۲۰۲۰ که ۴۵ درصد بود، افزایش چشمگیری پیدا کرده است.
- تماشای یوتیوب در کودکان ۲ تا ۴ ساله به عدد باورنکردنی ۸۴ درصد میرسد.
- حدود ۱۰ درصد از والدین اعلام کردهاند که کودک ۵ تا ۱۲ ساله آنها از چتباتهای هوش مصنوعی مانند چتجیپیتی (ChatGPT) یا جمنای (Gemini) استفاده کرده است.
هیرش-پاسک در این باره معتقد است:
«داستان اسباببازی یک زنگ بیدارباش برای والدین است. امیدوارم حس نوستالژی پدر و مادرها به این مجموعه، به ما کمک کند تا بفهمیم داریم چیزهای بیشتری را نسبت به آنچه به دست میآوریم، از دست میدهیم.»
با این حال، پایانبندی فیلم منتقدانی هم دارد. در نهایت داستان، شخصیت لیلیپد اشتباهاتش را جبران میکند و نه به عنوان یک ابزار شرور، بلکه به عنوان شخصیتی که دچار سوءتفاهم شده بود به تصویر کشیده میشود. شارا ام. بروفمن (Shara M. Brofman)، روانشناس بالینی، میگوید ترجیح میداد پایان سختگیرانهتری برای لیلیپد ببیند. او نگران است که تبدیل شدن یکباره این شخصیت از بد به خوب، باعث شود کودکان خردسال پیام اصلی فیلم درباره خطرات فناوری و سلامت روان را درک نکنند.
همچنین، نیکی پتروسی (Nicki Petrossi) فعال حوزه کودک و تکنولوژی، فداکاریِ لیلیپد برای خوشحالی بانی را غیرواقعی میداند و تأکید میکند که هدف اصلی سازندگان این دستگاهها، صرفاً جلب توجه کودکان است و چنین ازخودگذشتگیهایی در دنیای واقعی تکنولوژی معنا ندارد. طنز تلخ ماجرا اینجاست که همزمان با اکران فیلمی در نقد تکنولوژی، شرکتهای مختلف در حال فروش قابهای آیپد و تبلتهای اسباببازی با طرح لیلیپد هستند!
بازگشت به دنیای واقعی
جیمی نایت (Jamie Knight) که اولین قسمت این انیمیشن را در سال ۱۹۹۵ میلادی تماشا کرده بود، دیالوگی از جسی را به یاد میآورد که میگوید: «این دستگاهها باعث میشوند بچهها خیلی زود بزرگ شوند.» جیمی با تأیید این دیالوگ میگوید: «دوران کودکی به خودی خود بسیار کوتاه است، بیایید آن را از این که هست کوتاهتر نکنیم.»
اما شاید زیباترین تأثیر فیلم را بتوان در تصمیم تیلور (Taylor) دختر ۱۰ ساله دید. او میگوید برخی از دوستانش تمام روز مشغول بازی روبلاکس (Roblox) هستند و خودش فقط آخر هفتهها اجازه استفاده از آیپد را دارد. اما بعد از دیدن فیلم، تمام فکر تیلور پیش رزی (Rosie) بود؛ کوالای عروسکی محبوبی که روزگاری بهترین دوستش بود، اما مدتهاست گوشه اتاق زیر تلی از وسایل خاک میخورد. تیلور با لبخند میگوید که وقتی به خانه برسد، حتماً رزی را دوباره بیرون میآورد.
منبع: usatoday
پرونده با امید لنون؛ کدوم بازیهای خفن کنسل شدن؟
نظرات