باب اسفنجی چه چیزهایی درباره پشتکار و تسلیمنشدن به بچهها میآموزد؟
کارتون محبوب باب اسفنجی شلوارمکعبی (SpongeBob SquarePants) نزدیک به سه دهه است که با طنزی صمیمی و دلنشین مخاطبانش را میخنداند؛ اما جالب اینجاست که این شخصیت رنگارنگ فقط برای سرگرمی نیست و حرفها و پیامهای زیادی برای گفتن دارد؛ پیامهایی که فراتر از شوخی و خنده هستند و میتوانند چیزهای ارزشمندی به بیننده یاد بدهند.
کمتر شخصیت کارتونیای را میشود پیدا کرد که به اندازه باب اسفنجی شلوارمکعبی اینقدر فوری و بیدرنگ قابل تشخیص باشد. حتی اگر فقط برای چند ثانیه بین کانالها بچرخید، احتمالاً همان لحظه او را میبینید. بالاخره مگر میشود موجودی که جاذب، زرد رنگ و سوراخ سوراخ است را نشناخت؟
اما پشت این ظاهر ساده و بامزه چه خبر است؟ در درون این شخصیت کوچک اما قدرتمند، چیزی خیلی فراتر از آنچه که به نظر میآید وجود دارد. در زیر شخصیت شاد، پرجنب و جوش و حبابی باب اسفنجی، یک ابرقدرت احساسی به نام «خوشبینی» پنهان شده که حتی از رنگهای خیالانگیز بیکینی باتم هم درخشانتر است. این همان ویژگیای است که باعث میشود او حتی در سختترین شرایط هم تسلیم نشود و با لبخند ادامه بدهد.
در ادامه میبینیم که کودکان خردسال که خودشان هم مثل اسفنج، آماده جذب کردن هستند، چگونه میتوانند با تماشای قسمتهای مختلف انیمیشن باب اسفنجی شلوارمکعبی، نهتنها یاد بگیرند که نیمه روشن ماجرا را ببینند، بلکه همزمان پشتکار و دوام آوردن در برابر سختیها را هم در وجودشان پرورش بدهند.
قدرت و تأثیر باب اسفنجی در فرهنگ عامه
رابرت تامپسون (Robert Thompson)، مدیر بنیانگذار Bleier Center برای تلویزیون و فرهنگ عامه در دانشگاه سیراکیوز (Syracuse)، توضیح میدهد که وقتی باب اسفنجی شلوارمکعبی در سال ۱۹۹۹ برای اولین بار از شبکه نیکلودئون پخش شد، فرهنگ عامه تلویزیونی در حال تجربه تغییری چشمگیر بود. تامپسون میگوید: «ناگهان این تصور شکل گرفت که تلویزیون باکیفیت، تلویزیونی است که در آن مرزهای اخلاقی مبهم هستند و خوب و بد به صورت کاملاً سیاه و سفید نشان داده نمیشوند.»
او در ادامه برای مثال توضیح میدهد که سریالهای درامی مثل سوپرانوز (Sopranos)، شخصیتهای خلافکار و مافیایی را در مرکز داستان قرار میدادند؛ افرادی که نمیشد به آنها اعتماد کرد و فضای داستانشان هم پر از خشونت بود. به گفته تامپسون در همان زمان، سیتکامهایی مثل فرندز (Friends)، نشاندهنده حرکتی تازه در کمدی بودند؛ حرکتی به سوی طنز کنایهآمیز و طعنهدار که با شوخیهای دوپهلو، بازیگوشانه و سرشار از طعنه و کنایه شناخته میشد.
تامپسون میگوید: «تا زمانی که به آغاز قرن جدید رسیدیم، عملاً از هر چیزی که نشانی از صداقت، صمیمیت و جدیت صادقانه داشته باشد، فاصله گرفته بودیم؛ اما باب اسفنجی دقیقاً نقطه مقابل این جریان است؛ او نماد کامل صمیمیت و خلوص نیت است. به همین دلیل هم به نظر من حضورش واقعاً تازهکننده و طراوتبخش بود؛ شخصیتی که بدون طعنه، بدون کنایه و بدون پیچیدگیهای اخلاقی رایج آن دوره، با صداقت کامل خودش را نشان میداد.»
در دل طنز گرم و صمیمی این مجموعه، بازیهای هوشمندانه با کلمات و ارجاعات فرهنگی ظریف هم به خوبی جای داده شدهاند. تامپسون میگوید: «این مجموعه در عین حال که صادق و صمیمی است، بسیار امروزی و جالب هم هست و برای بزرگسالان هم جذابیت دارد. ایجاد چنین تعادلی کار سادهای نیست. باب اسفنجی درست شبیه سریال تد لاسو (Ted Lasso)، موفق میشود همزمان هم صداقت و دلگرمی را حفظ کند و هم هوشمندی و جذابیت برای مخاطب بزرگسال را ارائه دهد.»
باب اسفنجی چگونه با خوشبینی، پشتکار را به کودکان یاد میدهد؟
کیتلین اسلاونز (Caitlin Slavens)، روانشناس و کارشناس والدگری و مدیر کلینیک Couples to Cradles Counseling میگوید: «خوشبینی باب اسفنجی به این شکل خودش را نشان میدهد که او همیشه باور دارد اوضاع میتواند درست شود و حتی اگر هم نشود، میتواند از پس آن برآید.»
در اینجا نگاهی داریم به اینکه این رفتارها چگونه در باب اسفنجی نمود پیدا میکنند:
- او انتظار نتایج خوب دارد: حتی وقتی که اوضاع شلوغ و آشفته است، باب اسفنجی با نگرشی مثبت پاسخ میدهد: «این قرار است عالی باشد!»
- او سریع شکستها را بازتعریف میکند: باب زیاد در ناراحتی یا ناامیدی نمیماند و به جای آن، به دنبال چیزی مثبت برای تمرکز کردن میگردد.
- او همچنان درگیر میماند: وقتی که کارها سخت میشوند و یا طبق انتظار پیش نمیروند، باب اسفنجی دست از تلاش نمیکشد و همچنان تمام تلاشش را میکند و حضور دارد.
اسلاونز توضیح میدهد که چون کودکان خردسال مهارتهای احساسی جدید را از طریق الگوگیری از رفتار دیگران یاد میگیرند، وقتی متوجه نگرش مثبت و خوشبینانه باب اسفنجی در مواجهه با هر چالشی میشوند، این موضوع میتواند تأثیر زیادی بر آنها داشته باشد. او میگوید: «این ذهنیت خوشبینانه پشتکار را تقویت میکند، چون کودکان باید مرحله یادگیری را تحمل کنند، حتی وقتی هنوز در کاری مهارت ندارند. همچنین این نگرش با بلندپروازی و هدفگذاری هم مرتبط است، چون کودکان بدون باور به اینکه میتوانند پیشرفت کنند، برای رسیدن به اهداف تلاش نمیکنند.»
علاوه بر این، باب اسفنجی به خاطر مقاومت در برابر فشار همسالان و ادامه دادن تلاشش حتی وقتی که کاری باحال یا رایج نیست هم معروف است. اسلاونز اضافه میکند: «او همچنین از اینکه کمی احمقانه یا خندهدار به نظر برسد نمیترسد و این نشان میدهد که اشکالی ندارد که هنگام یادگیری دچار لغزش یا اشتباه شوید.»
چرا مهارتهایی که باب اسفنجی به کودکان یاد میدهد اینقدر مهم هستند؟
اسلاونز میگوید که الگوهای پشتکار باب اسفنجی درسهایی را ارائه میدهند که برای گروه سنی هدف برنامه، یعنی کودکان بین ۶ تا ۱۱ سال بسیار قابل فهم و مرتبط هستند و همین باعث میشود تا این درسها در ذهن آنها ماندگار شوند. بهطور مشخص، کودکان در این سن در حال پرورش مهارتهای کلیدی تنظیم احساسات هستند، مهارتهایی مانند تحمل ناامیدی، خجالت و همچنین کنترل خشم و ناخرسندی.
اسلاونز میگوید: «این مهارتها اهمیت زیادی دارند، چون کودکان در حال یادگیری این هستند که چگونه با استقلال بیشتر در جهان حرکت کنند». او اشاره میکند که رایجترین چالشی که در این مرحله گذار پیش میآید، ترس از شکست است؛ به ویژه زمانی که کودکان کم کم به دنیای اطرافشان و جایگاه خودشان در میان همسالان آگاه میشوند. چه در مدرسه باشد و چه در زمین ورزش، پرورش پشتکار به کودکان کمک میکند تا با ترس از نیاز به کامل بودن در هر موقعیتی مقابله کنند و راحتتر تلاش و تجربه کنند.
در ادامه چند مهارتی که باب اسفنجی شلوارمکعبی ارائه میدهد و میتوانند به کودکان کمک کنند، آورده شده است:
- پشتکار پس از شکست: باب اسفنجی اغلب اشتباه میکند، اما همیشه به سمت اهدافش حرکت میکند؛ بدون توجه به بزرگی یا خجالتآور بودن اشتباهش.
- مدیریت روابط دوستانه: باب و بهترین دوستش پاتریک، از همدیگر مراقبت و به هم وفاداری میکنند و در عین حال با درگیری، اذیت شدن و آشتی کردن هم روبهرو میشوند.
- اعتمادبهنفس و باور به خود: باب واقعاً باور دارد که میتواند کارهای سخت را انجام دهد، حتی زمانی که هنوز مهارت لازم را ندارد.
- افتخار به تلاش: او دارای اخلاق کاری قوی است و بدون توجه به نتیجه، برای سختکوشی و ارائه تلاش خوب ارزش قائل میشود.
- تنظیم احساسات: باب اسفنجی و دیگر شخصیتها اغلب احساسات قویای دارند، از جمله ناامیدی، حسادت و خجالت؛ اما اجازه میدهند که این احساسات بروز کنند و آنها را سرکوب نمیکنند.
نکاتی برای والدین جهت آموزش پشتکار به کودکان
اسلاونز میگوید: «درست است که بعضی از کودکان بهطور طبیعی پشتکار بیشتری دارند و کمتر از اشتباهات تأثیر میگیرند، اما پشتکار و بلندپروازی قابل پرورش هستند. کودکان با زندگی کردن چرخه تلاش، مواجهه با مشکل، دریافت کمک، پیشرفت کردن و درک اینکه میتوانند کارهای سخت را انجام دهند، پشتکار خود را پرورش میدهند.»
در اینجا چند نکته کلیدی از اسلاونز برای کمک به کودکان در مسیر آزمایش چیزهای جدید، دنبال کردن اهداف بزرگ و یا حل مسائل پیچیده آورده شده است تا به مرور پشتکارشان تقویت شود:
- تمرکز بر فرایند، نه نتیجه: به جای گفتن «تو خیلی باهوشی»، روی فرایند تمرکز کنید. برای مثال بگویید: «حتی وقتی سخت بود، ادامه دادی و تسلیم نشدی.»
- به کودکان یاد بدهید که احساس «گیر کردن» چیست و بعد چه کاری انجام دهند: اسلاونز میگوید: «بسیاری از کودکان وقتی با مشکل مواجه میشوند، فکر میکنند که موفق نیستند و تسلیم میشوند». در عوض به آنها بگویید: «وقتی با مشکل مواجه میشوم، میتوانم راه دیگری را امتحان کنم و یا از دیگران کمک بگیرم.»
- اهداف بزرگ را به موفقیتهای کوچک تقسیم کنید: زمان تمرکز را به بازههای ۵ دقیقهای با وقفه تقسیم کنید و کارهای طولانی را به بخشهای کوچک بشکنید. برای مثال به جای تمرین مداوم یک آهنگ کامل روی پیانو، سختترین بخش آن را جداگانه تمرین کنید.
- پشتکار را با صدای بلند اعلام کنید: اسلاونز میگوید: «کودکان نیاز دارند که بزرگسالان را در حال تلاش ببینند و بشنوند که آنها پس از ابراز اشتباهشان، برای درستکردن آن تلاش میکنند». همچنین بهتر است که ناامیدی را به عنوان بخشی طبیعی از مسیر یادگیری چیزهای جدید جلوه دهید.
به یاد داشته باشید که اسلاونز میگوید: «پشتکار فقط ادامه دادن در مواجهه با کار سخت نیست، بلکه بازگشتن پس از یک اشتباه هم به شمار میرود». برای کمک به کودکان در بازگشت به مسیر و ادامه تلاش، از آنها بپرسید که چگونه میتوانید حمایتشان کنید؛ مثلاً با ارائه کمک مستقیم یا دادن کمی فضا و زمان تا آماده شوند دوباره تلاش کنند.
نظر شما درمورد این مقاله و آموزشهای انیمیشن باب اسفنجی چیست؟ اگر شما هم دارای فرزند هستید، چه روش دیگری را برای آموزش پشتکار به کودکان توصیه میکنید؟ دیدگاه خود را از طریق کامنت با تیم بازار و دیگر کاربران به اشتراک بگذارید.
منبع: Parents
رازهای یوتوب فارسی؛ میزگیم با سکشات – قسمت اول
بررسی های مرتبط
نظرات