فیلم سینمایی استخر یک فیلم کمدی، درام، تلخ و شاعرانه است که لوکیشن محوری‌اش (یک استخر خالی یا نیمه‌پر) را به استعاره‌ای از روح روان‌شناختی کاراکترهایش تبدیل می‌کند اما آیا «سروش صحت» توانسته این فرم فلسفی-کمدی را به یک بن‌سازه استوار در سینمای ایران تبدیل کند؟ در ادامه همراه مجله بازار باشید تا نقد و بررسی فیلم سینمایی استخر بپردازیم.

وقتی نام سروش صحت روی تیتراژ یک اثر سینمایی نقش می‌بندد، مخاطب جدی سینما می‌داند که قرار نیست با یک کمدی بدنه یا شوخی‌های مرسوم گیشه مواجه شود. صحت پس از فیلم جهان با من برقص و صبحانه با زرافه‌ها، تلاش داشته در استخر گام محکم‌تری به سمت تثبیت زیست‌بوم متمایز خود بردارد و جهانی که از آدم‌های سرخورده و تنها نشان می‌دهد را متصل به رگه‌هایی از امید و طنزِ اگزیستانسیالیستی کند تا آنچنان خشک هم نباشد.

داستان فیلم استخر | رقص بر روی مرز کمدی سیاه‌ و اگزیستانسیالیسم

فیلم‌نامه‌ی مشترک سروش صحت و ایمان صفایی طبق روال همیشگی، متکی بر خرده‌روایت‌ها و دیالوگ‌های مینی‌مالیستی (ساده و بی‌آلایش) است. داستان حول محور روابط انسانی، تنهایی‌های مدرن، فرار از مسئولیت‌های زیستن و مواجهه با پوچی پیش می‌رود. در همین ابتدای مسیر بگویم که اگر شما به سوالاتی که فیلم برایتان می‌سازد، بخواهید پاسخ دهید یا فقط همراه با کمدی فیلم شوید، تفاوتی ندارد چون در هر دو صورت روایت آنقدر هم قوی پیش نمی‌رود. در رابطه با روایت داستان نقد بسیار خواهد بود اما در رابطه با مضامین داستان؟ بگذارید بخشی را توضیح دهم.

ما در فیلم استخر با الگوی روایتی غیرخطی طرف هستیم و بر خلاف کمدی‌های مرسوم که از الگوی کلاسیک سه پرده‌ای تبعیت می‌کنند، استخر بیشتر شبیه به یک پازل شخصیتی محسوب می‌شود. گره‌افکنی‌های داستان از جنس حادثه‌های بیرونیِ بزرگ نیستند و حاصل اتصالات کوچک عاطفی و گسست‌های روانی میان شخصیت‌ها محسوب می‌شوند. انتخاب استخر به عنوان مکان تجمع و مواجهه، هوشمندانه است. استخر جایی است برای معلق ماندن چرا که نیمی در آب و نیمی در هواست. فیلم‌نامه کاراکترهایش را در همین وضعیت معلق نگه می‌دارد. چالش اصلی فیلم‌نامه اما در نیمه دوم رخ می‌دهد، جایی که متوقف ماندن بر روی یک ایده مرکزی، گاهی ریتم روایی را با افت روبه‌رو و احساس تکرار مواضع تماتیک را به مخاطب منتقل می‌کند.

کارگردانی و دکوپاژ فیلم استخر | تلاش برای خلق شوک‌های لحنی

صحت در فیلم استخر نشان می‌دهد که به پختگی کامل در زبان بصریِ ویژه خود دست یافته چرا که دکوپاژ او دقیق، هندسی و کاملاً متناسب با دید جهان‌بینی او هست. استفاده از نماهای باز (Wide Shots) با تقارن‌های بصری دقیق، حس دوری، تنهایی و ایزوله بودن کاراکترها در محیط را تقویت می‌کند. دوربین صحنه را ثبت می‌کند بدون اینکه قضاوت کند؛ رفتاری مشابهِ سینمای آکی کوریسماکی (Aki Kaurismäki) یا وز اندرسون (Wales Anderson) اما بومی‌شده در اتمسفر ایرانی تا بتواند مخاطب خودش را به‌خوبی همراهی کند ولی عجله‌ای که در روند داستان وجود دارد، شاید کار را کمی خراب کرده.

کنتراست میان آبی‌های سرد و خنثیِ محیط استخر با رنگ‌های گرم در لباس یا اکسسوار بازیگران، تعادلی میان افسردگی موقعیت و امیدِ ملایم ایجاد کرده است اما این‌ها نقاط قوتی هست که می‌شود در این فیلم صحت دید، مسئله اصلی که در این فیلم وجود دارد، صحنه‌هایی محسوب می‌شود که حوصله‌سربر و گاهی زیادی از حد تکراری هستند. مصرف دخانیات در حد بالا قرار دارد و بعضی تقابل‌ها صرفاً هستند تا باشند. کارگردانی خوب توانسته تعلیقی عمیق و ایهامی بزرگ در دل داستان ایجاد کند اما در نهایت مخاطبین خود را نسبت به کار خود صفر و صدی(متنفر یا عاشق) می‌کند.

بازیگران فیلم استخر | از بازیگران تا هدایت بازیگران

اسامی بازیگران فیلم استخر را که می‌بینیم، جزء چند نام که تکلیفشان در روند داستان مشخص می‌شود، دریایی از هنر‌پیشه‌های معروف دیده می‌شوند. بازیگران فیلم استخر شامل امین حیایی، سحر دولتشاهی، مهران مدیری، کاظم سیاحی، علیرضا خمسه، پانته‌آ پناهی‌ها، بیژن بنفشه‌خواه، مجید یوسفی و سورنا صحت هستند که برخی نقش کوتاهی دارند اما آقای سروش صحت برای چنین نقش‌هایی هم ترجیح داده نام‌های بزرگ ایفای نقش کنند.

نقش‌های اصلی اجرای قابل قبولی دارند و بازیگران خانوم چیز زیادی به داستان نمی‌افزایند ( تصمیم صحت اینطور بوده تا بار داستان بر روی شخصیت‌های مرد باشد). بازیگرانی مانند مهران مدیری، مجید یوسفی و شاید یک یا دو نام دیگر نقش‌هایشان را از آثار قبلی آورده بودند و بازی خاصی ارائه نمی‌دادند اما یکی از بزرگ‌ترین نقاط قوت اثر، بازی‌گیری هوشمندانه از بازیگرانی است که اغلب در قالب‌های دیگری شناخته شده‌اند. صحت توانسته لحن گویش بازیگران را کنترل کند تا شوخی‌ها با فشار دادن گازتخته‌ی اجرا نشود و از دل مکث‌ها، نگاه‌های مات و ناهمخوانی حرف‌ها با موقعیت بیرون بزند.

چند خط دیگر درباره‌ی فیلم استخر

در زیست‌بوم فعلی سینمای ایران که به دو قطبیِ کمدی‌های مبتذلِ سوپرمارکتی و تلخ‌کامی‌های اجتماعیِ سیاه‌نما تقسیم شده، سینمایی سروش صحت یک غنیمت نایاب محسوب می‌شود. استخر به مخاطب یادآوری می‌کند که کمدی می‌تواند ابزاری برای تفکر و رنج‌شناسی باشد، نه صرفاً وسیله‌ای برای خنداندن لحظه‌ای و همین مسئله زاویه‌ دید جدیدی باز می‌کند اما اگر منطقی باشیم قدرت کشش کافی را در این فیلم نمی‌بینیم.

نمی‌شود گفت فیلم استخر بهترین و کامل‌ترین اثر سینمایی سروش صحت تا به امروز محسوب می‌گردد اما می‌توان گفت که استخر فیلمی با هویت بصری مشخص، لحنی صاحب‌سبک و نگاهی انسانی به مقوله‌ی تنهایی است. اگرچه فیلم در جاهایی از پرده دوم دچار افت ریتم شده اما در نهایت موفق می‌شود اثری بسازد که حداقل ذهن مخاطب را درگیر پرسش‌های ساده اما عمیقِ زندگی کند البته به شرط آنکه مخاطب هم با او همکاری کند. اگر این فیلم را نبینید چیز خاصی را از دست نمی‌دهید چون در بهترین حالت در هر پارمتر متوسط ظاهر شده.

پارتنر گیمر داشتن چطوریه؟ میزگیم با سایه و حمید